Moet je werknemers ontslaan om bedrijfseconomische redenen? Dan kun je niet zelf bepalen wie er weg moet. Het afspiegelingsbeginsel zorgt ervoor dat ontslagen eerlijk worden verdeeld over verschillende leeftijdsgroepen. Deze regel voorkomt dat alleen jongere of oudere werknemers de dupe worden van bezuinigingen.
Hoe werkt het afspiegelingsbeginsel?
Het beginsel verdeelt werknemers met uitwisselbare functies in vijf leeftijdsgroepen: 15-25 jaar, 25-35 jaar, 35-45 jaar, 45-55 jaar en 55 jaar en ouder. Vervolgens bereken je hoeveel mensen uit elke groep moeten worden ontslagen. Binnen elke leeftijdsgroep geldt het principe ‘last in, first out’: werknemers met het kortste dienstverband gaan het eerst.
Voordat je het afspiegelingsbeginsel toepast, moet je eerst afscheid nemen van externe medewerkers zoals zzp’ers, uitzendkrachten en gedetacheerden. AOW-gerechtigde werknemers worden eerder voor ontslag in aanmerking genomen binnen hun categorie uitwisselbare functies, maar er is geen specifieke regel voor oproepkrachten.
Wanneer zijn functies uitwisselbaar?
Functies zijn uitwisselbaar als ze vergelijkbaar zijn in functie-inhoud, vereiste kennis, vaardigheden en competenties, en als ze gelijkwaardig zijn in functieniveau en beloning. Een goede functiebeschrijving is daarom cruciaal – bij onenigheid kan de rechter hierover oordelen.
Uitzonderingen op de regel
Het afspiegelingsbeginsel hoeft niet altijd te worden toegepast. Sluit je bedrijf volledig? Dan geldt de regel niet. Ook als een complete functiecategorie verdwijnt of als je cao een andere ontslagvolgorde voorschrijft, kun je afwijken.
Daarnaast bestaan er bijzondere uitzonderingen. Een werknemer met unieke kennis die onmisbaar is voor het bedrijf kan worden gespaard. Ook werknemers met een arbeidsbeperking kunnen buiten de regeling vallen. Werkgevers kunnen voor maximaal 10% van de ontslagen andere werknemers voordragen dan het beginsel voorschrijft, mits dit in de collectieve arbeidsovereenkomst (cao) is opgenomen.
Veranderingen in aantocht
Het huidige kabinet plant aanpassingen aan het afspiegelingsbeginsel. De regel wordt soepeler zodat persoonlijke omstandigheden beter kunnen meewegen bij ontslagbeslissingen. Deze wijziging maakt onderdeel uit van het coalitieakkoord, maar de exacte invoeringsdatum staat nog niet vast.
Praktische tip
Stel altijd een objectieve peildatum vast voordat je het afspiegelingsbeginsel toepast. Dit voorkomt discussies achteraf over wie wanneer in dienst was.
Sta je voor een reorganisatie? Neem contact met ons op. Wij helpen je graag bij het correct toepassen van het afspiegelingsbeginsel en zorgen dat je voldoet aan alle wettelijke verplichtingen.
